09/20/2017 - چهارشنبه 29 شهريور 1396
مشاهده خبر

آیا بانک ها ورشکسته اند؟/ بهترین راه اصلاح نظام بانکی
1396/4/18 8:3:52 print

آیا بانک ها ورشکسته اند؟/ بهترین راه اصلاح نظام بانکی
اگر بانک‌ها مشکل جدي داشتند، در همين چند هفته که تعداد مراجعات مردم به آنها بالا گرفته، خبر ورشکستگي تأييد مي‌شد اما اين اتفاق نيفتاده و به‌خوبي معلوم است که بانک‌ها از عهده مطالبات مردم برآمده‌اند...

آيا بانک‌ها ورشکسته شدند؟ اين پرسش، مدتي است به دغدغه اصلي سرمايه‌گذاران خرد و خانگي تبديل شده و موجي از نگراني‌ مردم درباره وضعيت سپرده‌هاي بانکي‌شان را به همراه داشته است.  اين پرسش، زماني در نظام بانکداري ايران ابهام ايجاد کرد که زمزمه‌هايي از طلب 200 هزار ميليارد توماني بانک‌ها از دولت و مردم شنيده شد اما اين همه ماجرا نيست؛ براي تحليل درستي از وضعيت نابساماني که بانک‌ها را از نفس‌انداخته است بايد چند ورقي از تاريخ اقتصاد را به گذشته ورق زد؛ گذشته‌اي که چندان هم دور نيست. اواسط دهه 80 بود که موجي از تقاضا براي تأسيس بانک‌هاي خصوصي در ايران به‌وجود آمد. از همان سال‌ها بانک‌هايي به‌صورت قارچ‌گونه در نظام بانکي کشور رشد کردند که چشم به بازار پرسود سرمايه‌گذاري در حوزه مستغلات دوخته بودند. به بياني ساده‌تر، برخي سرمايه‌داران براي بنگاهداري در حوزه مستغلات، اقدام به تأسيس بانک کردند تا با تأسيس شرکت‌هاي سرمايه‌گذاري در حوزه ساخت‌وساز مسکن، سود‌هاي کلاني به جيب بزنند. موضوع بنگاهداري بانک‌ها در ايران به کنار؛ آن‌طور که برخي تحليلگران اقتصادي عنوان مي‌کنند، اين بانک‌ها ريالي از سود حاصل از بنگاهداري خود را براي تقويت خدمات‌دهي به مشتريان خود هزينه نکردند اما از سال 91، رکود بازار مسکن، خواب بانک‌هاي بنگاه‌دار را آشفته کرد و به تعبير تحليلگران، شرايطي را به‌وجود آورد که اين بانک‌ها در تله خود گرفتار شوند. با اين‌همه، بسياري از تحليلگران اقتصادي بر اين باور هستند هنوز نمي‌توان به‌طور قطع اعلام کرد که بانک‌هاي ايران ورشکسته شده‌اند. بسياري از اين تحليلگران از جمله علي حاتمي‌يزد، کارشناس ارشد بانکي بر اين باور هستند که بانک‌ها هنوز قابل اطمينان‌ترين مکان براي سرمايه‌گذاري هستند. حرف کارشناسان اين است، وضعيت نظام بانکي در ايران بحراني اما قابل بهبود است. همچنان که نايب‌رئيس دوم مجلس شوراي اسلامي هم دراين‌باره گفته است: مردم نبايد اعتماد خود را به دولت و نظام بانکي از دست بدهند و ريشه نقايص مؤسسات مالي و اعتباري به دولت گذشته باز مي‌گردد. به گفته علي مطهري: هيچ بانک ورشکسته‌ای در کشور نداريم اما در بخش مؤسسات مالي و اعتباري، آسيب‌ها و کاستي‌هايي به‌وجود آمده است که بخشي از آن ناشي از عملکرد ضعيف بانک مرکزي بوده است و ما نمي‌توانيم اين موضوع را کتمان کنيم. 

 

کاسپين، ثامن و چند نمونه ديگر، کافي بودند تا فضاي مجازي، پر شود از حرف‌هايي که بسياري از آنها، درباره بحران ورشکستگي بانک‌ها، خبر مي‌دادند. نگراني از اوضاع ناآرام بانک‌ها، از کانال‌هاي تلگرامي و صحبت‌هاي روزمره مردمي هم فراتر رفته و صف‌هاي طولاني براي خروج سپرده‌ها از بانک‌هايي که زماني همه از امنيت آنها حکايت مي‌کردند، به ايجاد آشفتگي در اقتصاد کشور دامن زده است. براي پاسخ به اين سؤال جنجالي که آيا بانک‌ها در ايران ورشکسته شده‌اند يا خير، کارشناسان اظهارنظرهاي مختلفي را مطرح مي‌کنند؛ برخي با قاطعيت تمام، ورشکستگي در نظام بانکي را قبول داشته و معتقدند که دولت بايد مدت‌ها پيش، اين موضوع را رسانه‌اي مي‌کرد. در مقابل، بسياري از ديگر کارشناسان با تکيه بر دلايل کارشناسي، ورشکستگي را شايعه‌اي بيش نمي‌دانند. «بانک‌ها مشکل دارند اما ورشکسته نيستند.»، اين‌ مطلبي است که کامران ندري، يکي از کارشناسان اقتصادي، در پاسخ به درستي يا نادرستي خبر ورشکستگي بانک‌ها، به «وقايع‌اتفاقيه»، مي‌گويد. ندري با قاطعيت، همه حرف‌هايي را که اين‌روزها درباره ورشکستگي بانک‌ها گفته مي‌شوند را با عنوان شايعه ياد کرده و از نتايج تلخ اين‌گونه شايعات در نظام بانکي و اقتصادي کشور، حکايت مي‌کند؛ «همين شايعات کافي هستند تا مردم هر چه زودتر منابع مالي خود را از بانک‌ها خارج کنند.» ندري در ادامه از صف‌هاي طولاني اين‌روزهاي مردم، براي خروج سپرده‌ها از بانک‌ها، ياد کرده و اين‌طور توضيح مي‌دهد: «اگر بانک‌ها مشکل جدي داشتند، در همين چند هفته که تعداد مراجعات مردم به آنها بالا گرفته، خبر ورشکستگي تأييد مي‌شد اما اين اتفاق نيفتاده و به‌خوبي معلوم است که بانک‌ها از عهده مطالبات مردم برآمده‌اند.» ندري در ادامه از دلايل بيشتري براي رد موضوع ورشکستگي بانک‌ها استفاده کرده و اين‌چنين توضيح مي‌دهد: «بانک مرکزي هميشه در پشت بانک‌ها ايستاده و با وجود اين بانک، هيچگاه نبايد نگران ورشکستکي بانک‌ها بود. اگر مؤسساتي مانند کاسپين و ثامن، مشکل‌دار بودند به اين علت است که بانک مرکزي از آنها حمايت نکرد تا اوضاع اين مؤسسات را ساماندهي کند و در واقع عدم حمايت اين مؤسسات توسط بانک مرکزي باعث ايجاد اتفاق‌هاي اخير شد.» به گفته ندري اين موضوع که بانک‌ها بخواهند هميشه با حمايت بانک مرکزي سرپا باشند و با تکيه بر اين بانک بخواهند مشکل خود را حل کنند، هم نکته خوبي نيست و بايد کاري کرد که بانک‌ها اين‌گونه حمايت‌ها و تکيه‌کردن‌ها را ديگر به بانک مرکزي نداشته باشند. ندري براي ارائه راهکاري مؤثر براي خروج از وابستگي بانک‌ها به بانک مرکزي اين‌طور توضيح مي‌دهد: «اين موضوع به اين سادگي‌ها نيست که بتوان در چند جمله و به‌طور خلاصه از آنها حرف زد؛ چه درحال‌حاضر که دولت دوازدهم در آستانه شروع فعاليت خود قرار گرفته و چه در روزهاي ابتدايي فعاليت دولت يازدهم، پيشنهاد بيشتر کارشناسان و اقتصاددانان، اصلاح نظام بانکي بوده و به اين نکته‌ها بارها اشاره شده است؛ راه‌حل اين کار خيلي ساده نيست، شايد بهتر است که اصلا اين موضوع بنا به دلايلي، رسانه‌اي نشود.» ندري اين‌طور ادامه مي‌دهد: «وقتي اخبار و شايعاتي درباره يک موضوع منتشر مي‌شود، نگراني مردم بيشتر مي‌شود؛ اين نگراني‌ها نه‌تنها کمکي به اصلاح مشکلات بانک‌ها نمي‎کند بلکه حتي موضوع را بحراني‌تر کرده و باعث مي‌شود تا مردم به فکر جمع‌آوري سپرده‌هايشان از بانک‌ها باشند. بايد دولت براي اصلاح نظام بانکي کاملا چراغ خاموش حرکت کرده و دخالت دولت در مسائل بانکي‌ها، بدون هيچ سروصدايي انجام شود؛ نبايد بانک مرکزي براي حل مشکل بانک‌ها، حساسيت ايجاد کرده و راه را براي ايجاد شايعات، هموار کند.» به گفته ندري: «در دنيا وقتي يک مؤسسه مالي دچار مشکل مي‌شود، اولين اقدام اين است که دولت با چراغ‌هاي خاموش وارد کار شده و سعي مي‌کند که موضوع را حل کند؛ مثلا در آمريکا وقتي مؤسسه‌اي دچار مشکل مي‌شود، مأموران رسيدگي به اين موضوع به‌صورت دسته‌جمعي وارد ايالتي که مؤسسات يا بانک‌هايش دچار مشکل شده، نمي‌شوند. حتي مأموران رسيدگي به پرونده مؤسسه مشکل‌دار در يک ايالت، با يک پرواز وارد آن ايالت نمي‌شوند تا خبرنگاران و رسانه‌ها از موضوع مطلع نشده و اين خبر در ميان مردم، جنجال و نگراني ايجاد نکند.» ندري با ذکر همين مثال به بانک مرکزي توصيه مي‌کند تا هر زماني که مؤسسه يا بانکي در کشور دچار مشکل بود، با چراغ‌هاي خاموش و نامحسوس وارد کار شده و براي حل اين مشکل اقدام کند؛ بنابراين بهتر بگويم که هر برنامه‌اي براي اصلاح نظام بانکي بايد بي‌سروصدا و به‌دور از هرگونه خبر باشد؛ مثلا ادغام بانک مشکل‌دار با بانک بزرگ‌تر و خلع‌کردن مديران بانکي، بايد به دور از هرگونه آشفتگي و سروصدا باشد. در ادامه ندري از آخرين و مهم‌ترين راهکارش براي اصلاح نظام بانکي مي‌گويد: «بايد براي پرهيز از هرگونه تنش در جامعه، از اعلام ورشکستگي بانک‌ها و مؤسسات منع شود. تا آنجايي که جا دارد بايد، اعلام ورشکستکي در مرحله آخر کار باشد و بعد از به‌کار بردن را‌ه‌هاي مختلف، بانک يا مؤسسه‌اي را ورشکسته اعلام کرد؛ چون هزينه اعلام ورشکستگي خيلي بيشتر از منافع اين کار است.» ندري با اطمينان از ورشکستگي به‌عنوان آخرين راهکار ياد کرده و مي‌گويد تنها وقتي که همه راه‌ها بسته باشند، بايد گفت که بانک يا مؤسسه‌اي ورشکسته شده است. 
بايد اطمينان مردم را به‌دست آورد
زمزمه از ورشکستگي بانک‌ها، مردم، مسئولان و حتي فعالان در اين عرصه را با نگراني بزرگي همراه کرده است. خروج سپرده‌ها از بانک‌ها يکي از اتفاقات ناخوشايندي است که حالا ديگر خبرهاي داغ آن بيشتر به گوش مي‌رسد. در اين ميان بسياري از کارشناسان و فعالان اقتصادي مردم را دعوت به آرامش کرده و خبر ورشکستگي بانک‌ها را به‌کلي رد مي‌کنند. چند وقت پيش و با همين صف‌هاي طولاني مردم در بانک‌ها براي دريافت سپرده‌ها بود که فرشاد حيدري، معاون نظارتي بانک مرکزي، مردم را به آرامش و خويشتنداري دعوت کرد؛ آن‌طور که خبرآنلاين گزارش کرده، حيدري، معاون نظارتي بانک مرکزي صراحتا مردم را به خويشتنداري دعوت کرده و گفته مردم درباره آينده مؤسسات و بانک‌هاي داراي مجوز از بانک مرکزي نگران نباشند. حتي اين مسئله بارها با توضيحاتي از سوي مقامات بانکي همراه شده است. در آخرين موضع‌گيري نيز، عباس کمره‌اي، مديرکل نظارت بر بانک‌ها و مؤسسات اعتباري بانک مرکزي هم گفته: خطر ورشکستگي بانک‌ها و مؤسسات داراي مجوز وجود ندارد. آن‌طور که عباس کمره‌اي مي‌گويد: «درحال‌حاضر برخي بانک‌ها با مشکلاتي نظير کمبود سرمايه، انباشت دارايي‌هاي غير‌مولد و مطالبات غيرجاري بالاتر از استانداردهاي بين‌المللي مواجه هستند و در شرايطي قرار دارند که عملکرد آنها در دو سال اخير با اندکي سود همراه بوده است اما بانک مرکزي به‌عنوان نهاد ناظر بر عملکرد آنها نظارت داشته و ورشکستگي بانک‌ها به‌سادگي صورت نمي‌گيرد.»بانک‌ها اگر ورشکست شوند، طوفان بزرگي در نظام اقتصادي کشور ايجاد شده و بسياري از بخش‌هاي اقتصادي به‌طور زنجيره‌اي گرفتار مي‌شوند. همين نگراني‌ها باعث شده تا راهکارهاي کارشناسانه در جهت بهبود اين آشفتگي و به‌دست آوردن اعتماد مردم باشد. به گفته ندري براي به‌دست‌آوردن اعتماد مردم بايد کاري کنيم تا وقتي افراد به بانکي براي دريافت سپرده خود مراجعه مي‌کنند، بتوانند به‌راحتي منابع و دارايي‌هاي خود را جابه‌جا کرده و به‌اين‌ترتيب اثر شايعات را در جامعه کمتر کرد. به گفته ندري، بايد بدانيم که بانک مرکزي هميشه در کنار بانک‌ها قرار دارد و از ورشکستگي آنها جلوگيري خواهد کرد. بانک مرکزي بايد با مردم ارتباط خوبي را داشته باشد و با آنها حرف زده و گزارش وضعيت بانک‌ها را به مردم مخابره کند، با اين کار مردم مي‌توانند با اعتماد به بانک مرکزي پيش رفته و به شايعات توجهي نکنند. 
ندري در ادامه به مؤسسات با سوددهی بالا و سودهاي جذاب آنها براي جذب سپرده‌ها اشاره کرده و مي‌گويد، مدت‌هاست که به مردم گفته شده پول خود را در اختيار مؤسسات با سود بالا نگذارند.» به گفته ندري، يکي از اتفاقاتي که بايد در اقتصاد ما مي‌افتاد و تابه‌حال نيفتاده اين است که بايد بانک‌ها رتبه‌بندي اعتباري شده و وضعيت آنها به مردم گزارش شود. در دنيا هميشه مؤسسات مالي و شرکت‌ها از لحاظ اعتباري درجه‌بندي مي‌شوند، مردم براي سرمايه‌گذاري هر روز سراغ اين سايت‌ها رفته و با اطلاعات کافي در يکي از این شرکت‌ها و مؤسسات سرمايه‌گذاري مي‌کنند اما اين موضوع در ايران تابه‌حال ديده نشده و رتبه‌بندي براي شرکت‌ها و بانک‌ها و اعلام وضعيت آنها انجام نشده است. در کشورهاي توسعه‌يافته، وقتي مؤسسه‌اي رتبه بدي مي‌گيرد، يعني احتمال ورشکستگي بالاتري دارد و مردم کمتر براي سرمايه‌گذاري در آن اقدام مي‌کنند. 
شفاف‌سازي بهترين راه‌حل اصلاح نظام بانکي است
براي اصلاح نظام بانکي و جلب اعتماد مردم براي جلوگيري از خطر خروج سپرده‌ها، کارشناسان نظرات مختلفي را دارند؛ آن‌طور که آلبرت بغزيان، يکي ديگر از کارشناسان اقتصادي به «وقايع‌اتفاقيه» مي‌گويد، براي اصلاح نظام بانکي بايد در مدت پنج يا 6 ماه، وضعيت مؤسسات را شفاف‌سازي کرد و استانداردهاي لازم انجام شوند. بايد به بانک‌ها گفته شود که به‌دنبال مطالبات معوق خود رفته و املاک و وثيقه‌ها را آزاد کنند. بايد هيأت‌مديره درباره وام‌هايي که داده جوابگو باشد و همه اين موضوعات شفاف‌سازي شوند. به گفته بغزيان، بايد جو را به‌نوعي آرام کرد؛ روزنامه‌ها و حتي کارشناسان، براي مقابله با ترس مردم، هماهنگ شوند. به گفته اين کارشناس، يکي از مهم‌ترين کارها بايد اين باشد که مردم را آرام کرد و به آنها توضيح داد که بانک‌ها ورشکسته نيستند. بغزيان با اشاره به يکي از مشکلات ايجاد شده در يکي مؤسسات آمريکا اين‌طور توضيح مي‌دهد، آن روزها براي حل اين بحران، دولت آمريکا با ايجاد شفاف‌سازي و دادن بودجه به آن مؤسسه مشکل‌دار، سعي کرد که موضوع را به‌خوبي حل کند. در واقع اگر بانک‌ها بتوانند به مردم پاسخ خوب و منطقي بدهند، اعتماد مردم جلب شده و ديگر مشکلي را در خروج از سپرده‌ها و بدتر کردن اوضاع نخواهيم داشت. به گفته بغزيان، بايد بانک مرکزي به مردم هشدار دهد که به‌دنبال مؤسسات با سود بالا نروند. براي حل مشکل نظام بانکي در طولاني‌مدت هم بايد در اعطاي مجوز به فعاليت مؤسسات، دقت زيادي داشت. بانک‌ها بايد اعتبارسنجي، پولشويي و سپرده‌ مردم براي دادن وام را به‌خوبي رصد کرده و هيأت‌مديره در اين زمينه‌ها به‌خوبي پاسخگو باشد.

rating
  نظرات

هیچ نظری ثبت نشده است.

نام شما
پست الکترونیک
وب سایت
عنوان
نظر
تصویر امنیتی CAPTCHA
کد را وارد کنید
چندرسانه ای
چندرسانه ای
طبیعت دربند

نظرسنجی
آخرین اخبار